Celiakia i nieceliakalna nadwrażliwość na gluten dają podobne objawy, ale są różnymi chorobami o innym mechanizmie i innych następstwach. Rozróżnia je diagnostyka, którą trzeba przeprowadzić przed odstawieniem glutenu. Poniżej opisujemy różnice, objawy i przebieg badań.
Czym różni się celiakia od nadwrażliwości na gluten
Celiakia jest chorobą o podłożu autoimmunologicznym. Gluten wywołuje w niej reakcję zapalną prowadzącą do zaniku kosmków jelitowych, dlatego wymaga ścisłej, stałej diety bezglutenowej. Nieleczona wiąże się z ryzykiem osteoporozy, zaburzeń psychicznych, problemów z płodnością oraz chłoniaka jelita cienkiego.
Nieceliakalna nadwrażliwość na gluten (NCGS) nie ma podłoża autoimmunologicznego ani alergicznego i nie uszkadza jelit. Rozpoznanie zdefiniowano dla pacjentów, u których badania wykluczyły celiakię i alergię na pszenicę, a mimo to gluten wywoływał dolegliwości. Dieta bywa tu mniej restrykcyjna, a nadwrażliwość może zmieniać się w czasie — podczas gdy celiakia pozostaje na całe życie.
Objawy
Obie choroby dają podobne objawy, pojawiające się od kilku minut do kilku godzin po spożyciu produktów z glutenem. Do najczęstszych należą:
- wzdęcia
- ból brzucha
- ból głowy
- zaparcia
- biegunki
- nudności
- uczucie zmęczenia
Objawy pozajelitowe bywają mylące: ból kości i stawów, zmiany skórne, zaburzenia czucia czy afty w jamie ustnej sprawiają, że pacjent szuka przyczyny u lekarzy innych specjalności.
Przy nadwrażliwości dolegliwości utrzymują się zwykle od kilku godzin do kilku tygodni, przy celiakii mogą trwać dłużej. Sama obserwacja nie wystarcza jednak do rozpoznania — potrzebne są badania.
Diagnostyka
Przed diagnostyką nie należy eliminować glutenu z diety — samodzielne odstawienie wpływa na wiarygodność wyników.
Rozpoznanie celiakii
Gastroenterolog zleca badania serologiczne, czyli oznaczenie w surowicy przeciwciał EmA, tTG, DGP lub GAF, oraz biopsję jelita cienkiego, która pokazuje, czy doszło do zaniku kosmków jelitowych. Wykonuje się także badanie genetyczne w kierunku antygenów HLA-DQ2 i HLA-DQ8. Sama ich obecność nie oznacza choroby — wskazuje na predyspozycję.
Rozpoznanie nadwrażliwości na gluten
Nie istnieje swoisty marker tego schorzenia, dlatego rozpoznaje się je przez wykluczenie celiakii i alergii na pszenicę. Potwierdzeniem bywa test prowokacyjny, wykonywany pod kontrolą lekarza po okresie diety bezglutenowej: nawrót objawów po podaniu glutenu przemawia za rozpoznaniem.
Treść ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Nie służy do samodzielnego rozpoznawania ani leczenia chorób. W przypadku niepokojących objawów skontaktuj się z lekarzem.
