Polipy jelita grubego rozwijają się latami i przez większość tego czasu nie dają żadnych objawów. Wykrywa się je zwykle przy okazji kolonoskopii wykonywanej z innego powodu. Poniżej opisujemy, czym są, jakie mają rodzaje, jak przebiega diagnostyka i kiedy lekarz decyduje o ich usunięciu.
Czym są polipy jelita grubego
Polipy to nieprawidłowe narośla wyrastające z błony śluzowej, czyli wewnętrznej warstwy ściany jelita, i wpuklające się do jego wnętrza. Występują u 15–40% dorosłych, częściej u mężczyzn.
Mogą pojawiać się pojedynczo albo w większej liczbie — ten stan określa się jako polipowatość. Większość polipów to zmiany łagodne, ale niektóre ich rodzaje wiążą się z ryzykiem przekształcenia w raka jelita grubego.
Rodzaje polipów
Polipy dzieli się na dwie główne kategorie: nienowotworowe i nowotworowe.
Polipy nienowotworowe
Należą do nich polipy hiperplastyczne (zwane też ząbkowanymi), hamartomatyczne i rzekome. Polipy hiperplastyczne występują najczęściej w końcowym odcinku jelita grubego — w odbytnicy i esicy.
Polipy gruczolakowate
To najczęstszy typ u dorosłych. Ze względu na budowę dzieli się je na cewkowe, kosmkowe, cewkowo-kosmkowe i ząbkowane. Ich cechą jest dysplazja komórek nabłonka gruczołowego — niskiego lub wysokiego stopnia. Prawdopodobieństwo przekształcenia się polipa w raka zależy od jego wielkości, wyglądu i budowy tkankowej.
Czynniki ryzyka
Przyczyny powstawania polipów nie są w pełni poznane. Wskazuje się na wpływ diety, stylu życia i przewlekłych stanów zapalnych jelit, a także na dziedziczną predyspozycję. Do wymienianych czynników ryzyka należą:
- nadwaga i otyłość
- zbyt mała ilość błonnika w diecie
- siedzący tryb życia
- dieta bogata w czerwone mięso
- zespół jelita drażliwego
- palenie papierosów
- picie alkoholu
Ryzyko rośnie z wiekiem — wyraźnie po 30. roku życia.
Jakie objawy dają polipy
Polipy najczęściej nie powodują żadnych objawów, szczególnie gdy są mniejsze niż 1 cm. Dolegliwości pojawiają się zwykle przy większych zmianach albo przy polipowatości. Wymienia się:
- krwawienie z polipa
- domieszkę śluzu w kale
- parcie na stolec
- wodnistą biegunkę
- ból w dole brzucha
- uczucie niepełnego wypróżnienia
- zmianę rytmu wypróżnień
- niewyjaśnioną utratę masy ciała
Żaden z tych objawów nie jest charakterystyczny wyłącznie dla polipów — każdy z nich wymaga oceny lekarskiej.
Diagnostyka
Rozpoznanie opiera się na badaniach endoskopowych i obrazowych, które pozwalają wykryć zmiany, ocenić ich wielkość i charakter, a w razie potrzeby usunąć je w trakcie tego samego badania. W praktyce stosuje się:
- test na krew utajoną w kale (FIT/FOBT) — wykrywa krew niewidoczną gołym okiem
- kolonoskopię — pozwala obejrzeć wnętrze jelita, usunąć polipy i pobrać wycinki do badania
- sigmoidoskopię — badanie endoskopowe dolnej części jelita grubego, wykonywane jako badanie wstępne albo alternatywa
O zakresie diagnostyki decyduje lekarz po wywiadzie i badaniu.
Polipektomia i badanie kontrolne
Usunięcie polipa nazywa się polipektomią. Najczęściej wykonuje się je od razu w trakcie kolonoskopii, przy użyciu pętli lub kleszczyków wprowadzonych przez endoskop. Przy dużej liczbie zmian potrzebnych bywa kilka zabiegów, a zmiany w odbytnicy usuwa się także przy użyciu rektoskopu.
Większe polipy i przypadki bardziej złożone mogą wymagać zabiegu chirurgicznego. O sposobie postępowania decyduje lekarz po ocenie zmiany.
Każdy usunięty polip trafia do badania histopatologicznego. Po zabiegu lekarz ustala termin kontrolnej kolonoskopii — zwykle co 2–3 lata.
Treść ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Nie służy do samodzielnego rozpoznawania ani leczenia chorób. W przypadku niepokojących objawów skontaktuj się z lekarzem.
